Powołanie spadkobiercy jako tak zwana klauzula testamentowa


Autor: Robert Żurawski. Prawnik.


Poniższy artykuł ma jedynie charakter bardzo skrótowego opisu na temat przedstawionego zagadnienia i nie zawiera kompleksowego omówienia tematu z uwagi na jego szczególną zawiłość i niezwykłą szczegółowość. Zapraszam do lektury.


Wstęp

Zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Ustawodawca polski przewidział dwie podstawowe czynności prawne o charakterze mortis causa, czyli na wypadek śmierci - wspomniane już rozporządzenie testamentowe oraz uregulowane w art. 1048 Kodeksu cywilnego zrzeczenie się dziedziczenia.

Warto w tym miejscu podkreślić, że zdolność do testowania, czyli do sporządzenia (i/lub odwołania) skutecznego, czyli prawnie ważnego testamentu mają zgodnie z art. 944 Kodeksu cywilnego tylko osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych. Nie jest więc możliwe sporządzenie lub odwołanie testamentu np. przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie (oczywiście na mocy prawomocnego orzeczenia sądu okręgowego, zapadającego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego w składzie 3 sędziów).


Rozwinięcie

Interesujące rozważania na temat klauzul testamentowych zawiera rozprawa doktorska dr hab. Prof. UW Konrada Osajdy: (…) Postanowienia materialne testamentu, czyli jego treść są „wehikułem” do przekazania woli przez testatora. Zakres życzeń testatora testatora a spraw, które chce on uregulować na wypadek w zasadzie jest nieograniczony. Jedynym ograniczeniem jest to, że niektóre z takich postanowień mogą być niewiążące. Generalnie, w systemie common law więcej postanowień jest niewiążących niż w civil law, ponieważ anglosaska koncepcja testamentu jest wyraźniej skierowana na dokonywanie rozporządzeń majątkowych, z zatem wszystkie inne postanowienia mają rolę drugorzędną (…). Rozważania co do zakresu dopuszczalnej treści testamentu określa się mianem „zagadnienia granic swobody testowania” oraz zagadnienia tzw. minimalnej treści testowania. Kwestia dopuszczalnej treści testamentu w krajach civil law bywa rozstrzygana na poziomie kategorii czynności prawnych, do których zalicza się testament. Przykładowo w prawie polskim art. 58 KC przesądza, kiedy czynność prawna (a więc także testament) jest nieważna). Przykładowe klauzule materialne, jakie można znaleźć w testamentach to życzenia dotyczące pogrzebu, osoby opiekuna dla małoletnich dzieci, dział spadku, wydziedziczenie, czy cała grupa postanowień za pomocą których testator rozporządza swoim mieniem. Wśród tych ostatnio wskazanych znajduje się ustanowienie spadkobiercy, określone także mianem realizowania podmiotowego aspektu swobody testowania (i tym samym wpisywane w ochronę nie tylko na poziomie norm prawa spadkowego, ale i jego zasad)(…) - tak. cyt. za: K. Osajda, Ustanowienie Spadkobiercy w testamencie w systemach prawnych common law i civil law, C.H. BECK, Warszawa 2009, s. 42-46.


Podsumowanie

Prawo do testowania jest jednym z podstawowych praw podmiotowych zagwarantowanych przez system prawny. Z analizy zarówno przepisów polskiego Kodeksu cywilnego, jak i patrząc szerzej – w aspekcie komparatystycznym, można zauważyć, że zarówno w systemach prawnych civil law, jak i common law istnieje wiele podobieństw, ale i sporo różnic w zakresie zarówno zasad, jak i zastosowania klauzul testamentowych. Z racji blogowego charakteru niniejszego artykułu nie sposób dokonać jednoznacznego podsumowania prezentowanego tematu. Należy jedynie stwierdzić, że tematyka prawa spadkowego jest zarówno pod względem dogmatycznym, jak i doktrynalnym bardzo interesująca, stanowi ważny i doniosły temat dyskursu prawniczego a temat klauzul testamentowych powinien być przez ustawodawcę regularnie rozwijany w kolejnych pracach legislacyjnych.


Literatura Źródłowa:

Konrad Osajda, Ustanowienie spadkobiercy w testamencie w systemach prawnych common law i civil law, C.H. BECK, Warszawa 2009.


Autor: Robert Żurawski. Prawnik. Wrzesień 2020.


Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie powyższego artykułu bez zgody autora w całości lub w części jest zabronione.


Kancelaria LEX-ART Robert Żurawski | Klauzula generalna rozsądku w prawie prywatnym
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu oraz prowadzenia danych statystycznych. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Polityka Prywatności
Jak wyłączyć pliki cookies?
ROZUMIEM