Reguła contra proferentem w prawie cywilnym


Autor: Robert Żurawski.


Poniższy artykuł ma jedynie charakter bardzo skrótowego opisu na temat przedstawionego zagadnienia i nie zawiera kompleksowego omówienia tematu z uwagi na jego szczególną zawiłość i niezwykłą szczegółowość. Zapraszam do lektury.

Wzorce umowne są pojęciem doktrynalnym, ponieważ w przepisach prawa nie została sformułowana ich legalna wynikająca wprost z treści konkretnego przepisu definicja. Poprzez wzorzec umowy należy więc rozumiem każdą „gotową” umowę lub zbiór klauzul umownych, które zostały przygotowane niejako z góry na użytek przyszłych zawieranych umów. Podmiot, który opracował wzorzec umowy (lub zlecił jego opracowanie), nazywany jest proporentem lub proferentem. Jego kontrahent zaś zdherent lub adresat wzorca. (tak: K. Osajda (W: System Prawa Prywatnego, T5, red. Osajda/Bednarek, Mikłaszewicz). Wzorzec umowny będzie więc takim dokumentem o charakterze umowy przyszłej (wzorcowej), który nie został indywidualnie uzgodnionej z jej przyszłym adresatem/drugą stroną stosunku obligacyjnego/zobowiązaniowego. Umowy adhezyjne w prawie cywilny mają charakter tak zwanych umów i charakter swoistego „przystąpienia” gdzie jedna ze stron niejako zgadza się „z góry” na owe przystąpienia, czy też warunki zaproponowane (narzucone) przez oferenta w przygotowanym przez niego wzorcu umowy. Wzorce umowne pojawiają się w obrocie także pod innymi nazwami takimi jak np. instrukcja, taryfa, cennik czy tabela (tak: K. Osajda (W: System Prawa Prywatnego, T5, red. Osajda/Bednarek, Mikłaszewicz C.H. BECK 2020).

Umowy zawarte bez możliwości negocjacji co do postanowień ich indywidualnych postanowień mają charakter tzw. umów adhezyjnych (umów przystąpienia).

Reguła contra proferentem polega na tym (mówiąc najbardziej ogólnie i skrótowo, gdyż wpis ma charakter jedynie blogowy) i nie stanowi wywodu o charakterze naukowym), że w umowach konsumenckich powinno się korzystać z reguły wykładni, czyli interpretacji na korzyść konsumenta. Warto moim zdaniem w tym miejscu podkreślić, że nie jest to jedyne zastosowanie tej reguły. Jako autor niniejszego wpisu podkreślam jednocześnie, że zastosowań omawianej reguły jest zdecydowanie więcej. Warto także podkreślić, że omawiana reguła nie ma swojego zastosowania jedynie w polskim Kodeksie cywilnym, ale również m.in. we Wspólnym Europejskim Prawie Sprzedaży (CESL) czy w tzw. Zasadach Acquis.

Wymóg transparentności postanowień formułowanych bez udziału jednej ze stron (tj. zarówno zawartych we wzorcach umownych, jak i indywidualnie narzuconych) znajduje swój wyraz explicite w treści art. 5 zd. 1 dyrektywy 93/13/EWG. Zgodnie z nim klauzule tego rodzaju muszą być zawsze sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. Analogiczne brzmienie normatywne zostało umieszczone w polskim Kodeksie cywilnym, który w ramach art. 385§2 KC zawiera ogólną regułę nakazującą sformułowanie wzorca jednoznacznie i w sposób zrozumiał. Bliźniaczą treść normatywną zawiera dyspozycja art. 15 ust. 3 DziałUbezpU154. Nieco odmienne podejście legislacyjne zastosowano w prawie niemieckim, gdzie zasada transparentności stała się mechanizmu kontroli treści (abuzywoności) postanowień narzuconych - §307 (1) zd. 2 BGB. Rozwiązanie takie nie jest zresztą całkowicie obce polskiemu prawu cywilnemu, gdzie pewne aspekty transparentności zostały uregulowane także w ramach struktury takiej kontroli treści – art. 3851 §1 zd. 2 KC. (cyt. za: P. Gorzko, Reguła Contra Proferentem a granice oświadczeń woli w prawie cywilnym, s. 248 – 249, C.H. Beck, Warszawa 2019).


Literatura źródłowa:

P. Gorzko, Reguła Contra Proferentem a granice wykładni oświadczeń woli w prawie cywilnym, C.H. BECK, Warszawa, 2019.

System Prawa Prywatnego, T5, red. Osajda/Bednarek, Mikłaszewicz, C.H. BECK, 2020. Legalis.

Stan prawny na dzień publikacji literatury uwzględnionej w artykule.


Autor: Robert Żurawski. Wrzesień 2020.


Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie powyższego artykułu bez zgody autora w całości lub w części jest zabronione.


Kancelaria LEX-ART Robert Żurawski | Reguła contra proferentem w prawie cywilnym
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu oraz prowadzenia danych statystycznych. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Polityka Prywatności
Jak wyłączyć pliki cookies?
ROZUMIEM