Stalking w świetle Kodeksu karnego – podstawowe informacje


Autor: Robert Żurawski. Prawnik.


W dzisiejszych czasach, już od wielu lat stał się niestety coraz bardziej niechlubnie „popularny” tzw. stalking.

Czym jest i jaka za jego stosowanie grozi odpowiedzialność?

Z uwagi na blogowy i bardzo skrótowy charakter poniższego wpisu oraz z uwagi na obszerność zagadnienia, celowo pominąłem wiele aspektów dogmatycznych a skupiłem się wyłącznie na najważniejszych informacjach. Celowo pominąłem także publikacje monograficzne oraz orzecznictwo (za wyjątkiem jednego wyroku Sądu Najwyższego) oraz zagadnienia związane ze zbiegiem przestępstw i zbiegiem przepisów, by nie wprowadzać zamętu i niejasności wśród Czytelników. Zapraszam do lektury.

Stalking jest to uporczywe nękanie, stypizowane w Kodeksie karnym w art. 190 a, który został dodany do Kodeksu karnego w 2011 roku. Zgodnie z tym przepisem: „§ 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawcapodlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.”

W §2 cytowanego powyżej przepisu stypizowane jest także obok uporczywego nękania także przestępstwo tzw. przywłaszczenia tożsamości.

Głównym przedmiotem chronionym jest szeroko rozumiana wolność „od czegoś” (np.od strachu) i „do czego” (np. do swojej prywatności). Natomiast znamię czasownikowe „uporczywe nękanie” jest pojęciem, którego ustawa nie definiuje. W tym aspekcie można jedynie bazować na dotychczasowym orzecznictwie. Przepis ten ma charakter więc w moim osobistym przekonaniu charakter prawnokarnej klauzuli generalnej.

Uporczywe nękanie może przede wszystkim polegać na działaniu, jednak jak podkreśla prof. M. Mozgawa nic nie stoi na przeszkodzie, by uporczywe nękanie polegało także na zaniechaniu podobnie jak np. znęcanie się nad kimś. W praktyce najczęściej sprawca działa samodzielnie, to jednak nie można wykluczyć, że sprawca może posłużyć się osobą trzecią w realizacji znamion przestępstwa stalkingu.

„W wyroku z 29.03.2017 r.‚ IV KK 413/16‚ LEX nr 2281268, SN stwierdził, że: „1. Działania sprowadzające się do obserwacji‚ filmowania i fotografowania pokrzywdzonych spoza ich posesji‚ zamykające się tylko w sferze prywatnego dokumentowania, nieużywane do ściągnięcia na pokrzywdzonych jakiegokolwiek wymiernego zagrożenia, nie wypełniają znamienia poczucia zagrożenia z art. 190a § 1 k.k. Mogą jednak stanowić istotne naruszenie prywatności. 2. Subiektywne odczuwanie zagrożenia przez daną osobę należy konfrontować z wiedzą‚ doświadczeniem i psychologią reakcji ogółu społeczeństwa, obiektywizować poprzez poczucie zagrożenia w danych okolicznościach‚ jakie towarzyszyłoby przeciętnemu człowiekowi”.” cyt. orzeczenia za: prof. M.Mozgawa. „Kodeks karny. Komentarz. Wydanie 9. Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 1564”.

Prywatność w świetle tego przepisu można postrzegać z wielu perspektyw: życia osobistego, rodzinnego, zawodowego czy społecznego.

Od strony podmiotowej należy przyjąć, że zachowanie sprawcy jest tzw. „zabarwione celem” – tzw. dolus coloratus (czy dolus directus coloratus). Przy analizie strony podmiotowej niezwykle istotna jest także poczytalność sprawcy. W tym kontekście bardzo ważne będą więc ewentualne opinie biegłych lekarzy psychiatrów. Sprawca może bowiem mieć zaburzenia psychiczne, cierpieć na psychozy lub być chory psychiczne. W tym miejscu podkreślam jako autor artykułu i niedoszły student medycyny (choć zainteresowany psychiatrią do dzisiaj), że zaburzenia psychiczne nie są tożsame z chorobą psychiczną – różna jest więc wówczas odpowiedzialność sprawcy. Podobnie jest z zaburzeniami osobowości np. typu border line, one również nie są chorobą psychiczną.

Co zaś się tyczy strony przedmiotowej tego przestępstwa, co do zasady zachowanie sprawcy jest znamienne skutkiem. Przedmiotem czynności wykonawczej jest inna konkretna osoba. Jest to przestępstwo wieloczynnościowe (nie mylić z przestępstwem wieloczynowym) oraz przestępstwem trwałym i ma charakter ogólnosprawczy. Czasem dokonania tego przestępstwa jest moment dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację jego znamion.


Literatura:

M.Mozgawa (red). „Kodeks karny. Komentarz. Wydanie 9. Wolters Kluwer, Warszawa 2019,

R. Stefański (red). Kodeks Karny. Komentarz. C.H. Beck. Warszawa. 2020.


Autor: Robert Żurawski. Prawnik. Październik 2020.


Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie powyższego artykułu bez zgody autora w całości lub w części jest zabronione.


Stalking w świetle Kodeksu karnego - Kancelaria Robert Żurawski | Katowice
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu oraz prowadzenia danych statystycznych. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Polityka Prywatności
Jak wyłączyć pliki cookies?
ROZUMIEM